Jarosław
Urodził się 28 lutego. Z Krakowem i jego środowiskiem artystycznym związał całe dorosłe życie.
Galeria Krzysztofory
Galeria Pi
Galeria Pawilon
Cricoteca
MOCAK
JózefChrobak
Historyk sztuki. Kurator wystaw. Redaktor licznych publikacji. Członek Grupy Krakowskiej.
.JPG)
Relacja / Wielopole Skrzyńskie / 02.10.2026
Wspomnienie o Józefie Chrobaku
W 11. rocznicę śmierci Józika w Kantorówce spotkali się jego bliscy, przyjaciele, współpracownicy i mieszkańcy Wielopola Skrzyńskiego. Gospodarzem była Irena Walat, dyrektorka Muzeum Tadeusza Kantora, a rozmowę poprowadził Łukasz Chrobak. Wspominano Józika jako kuratora, dokumentalistę, badacza i mentora.
Więcej
W piątek, 2 października 2026 roku, w 11. rocznicę śmierci Józefa Chrobaka odbyło się spotkanie poświęcone jego pamięci. Gospodarzem spotkania była Irena Walat, dyrektorka Muzeum Tadeusza Kantora w Wielopolu Skrzyńskim. Wzięli w nim udział członkowie rodziny Józefa Chrobaka, jego długoletni współpracownicy oraz mieszkańcy Wielopola, którzy niejednokrotnie spotykali się z nim podczas jego częstych pobytów w rodzinnym mieście Tadeusza Kantora. Spotkanie prowadził bratanek Józefa Chrobaka, Łukasz Chrobak.
Obecni byli przedstawiciele władz lokalnych: Marek Tęczar, wójt gminy Wielopole Skrzyńskie, oraz Julian Zegar, były wójt Wielopola Skrzyńskiego. Wśród zaproszonych gości znaleźli się Maria Anna Potocka, Andrzej Starmach, Marek Świca, Natalia Zarzecka, Małgorzata Palka, Jacek Dymitrowski, Klaudia Święcicka, Marcin Świerad oraz syn Józefa Chrobaka, Karol. W spotkaniu uczestniczyli także przedstawiciele Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Wielopolskiej im. Tadeusza Marii Kantora: prezes Stanisław Paryś i wiceprezes Franciszek Ślusarczyk.
Rozmowa dotyczyła pracy Józefa Chrobaka jako kuratora, dokumentalisty oraz badacza życia i twórczości Tadeusza Kantora. Uczestnicy wspominali zarówno jego działalność zawodową — organizowanie wystaw, gromadzenie archiwaliów oraz badania nad Kantorem i Grupą Krakowską — jak i jego osobowość, styl pracy, pasję badawczą i relacje z ludźmi. W wielu wypowiedziach powracał wątek niezwykłego wkładu Józika w zachowanie pamięci o Kantorze i lokalnej historii Wielopola Skrzyńskiego. Dla wielu, szczególnie młodych współpracowników, był mentorem i inspiratorem.
Na zakończenie wójt gminy przekazał na ręce Karola Chrobaka przygotowany z okazji spotkania dyplom podkreślający trwałość pamięci o dokonaniach Józefa Chrobaka. Szczególnie uroczystym momentem wieczoru było pośmiertne nadanie Józefowi Chrobakowi przez Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Wielopolskiej im. Tadeusza Marii Kantora tytułu honorowego członka. Towarzystwo przekazało również rodzinie specjalnie przygotowaną statuetkę z wizerunkiem Tadeusza Kantora, dedykowaną Józefowi Chrobakowi.
Spotkaniu towarzyszyła wystawa poświęcona osobie i działalności Józefa Chrobaka. Można było na niej zobaczyć jego przedmioty osobiste, dokumenty oraz fotografie związane z postacią Józika.
„Pozostawił po sobie coś niezwykle cennego — pamięć, która trwa”.
Z dyplomu przekazanego rodzinie przez Wójta Gminy Wielopole Skrzyńskie
Fotorelacja / 50 zdjęć Przewiń zdjęcia w bok
Fot. Karolina Świderek-Chrobak
01
O Józiku
Detektyw
kultury
Józef Chrobak należał do tych ludzi, bez których sztuka traci nie tylko pamięć, ale i miejsce, w którym może się wydarzyć.
Był kuratorem, dokumentalistą polskiego życia artystycznego i wybitnym znawcą twórczości Tadeusza Kantora oraz I i II Grupy Krakowskiej. Studiował fizykę i astronomię na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale swoją precyzję skierował ku sztuce: do dokumentów, dat, relacji i śladów, które innym łatwo umykały.
Nie był badaczem zza biurka. Organizowanie wystawy oznaczało dla niego także noszenie obrazów, składanie katalogów i zgłębianie bibliotecznych archiwów. Jan Pamuła zapamiętał jego zdanie: Spokojnie, wy jesteście artystami, a my pomagamy
. Pytał, słuchał i nigdy nie narzucał gotowej odpowiedzi.
Potrafił z wszystkiego, co widział w pracowni, wybrać jakiś jeden problem — i okazywało się, że to było najważniejsze zjawisko.
Jan Pamuła, wspomnienie o Józiku
02
Bio / życie i działania
Sztuka
życia
Dzieciństwo
Józik z rodzicami i siostrą — fotografia z rodzinnego archiwum.
Matura w Przeworsku
Ukończył liceum ogólnokształcące w Przeworsku. W tym samym roku rozpoczął studia w Krakowie.
Kraków → Fizyka i astronomia
Studiował fizykę i astronomię na Uniwersytecie Jagiellońskim — doświadczenie ścisłego opisu i porządkowania wiedzy powróci później w jego pracy archiwisty.
Marzec ’68
Uczestniczył w protestach studenckich Marca ’68. Został zawieszony w studiach i skierowany na karny, miesięczny pobyt w jednostce wojskowej w Żaganiu.
Poezja i pierwsze odczyty
Brał udział w konkursach poetyckich „O Jaszczurowy Laur” i dwukrotnie otrzymał nagrodę. Wyróżniony wiersz Szczęśliwy został później opublikowany.
Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii
Pracował jako instruktor do spraw programowych w krakowskim oddziale Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii. Odpowiadał między innymi na listy czytelników czasopisma „Urania”, a także jeździł z wykładami organizowanymi z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika.
Galeria PI
Wraz z Marią Anną Potocką założył i prowadził Galerię PI — pierwszą w komunistycznej Polsce prywatną instytucję sztuki współczesnej. Mieściła się w ich mieszkaniu przy ul. Kraszewskiego 9 w Krakowie.
Galeria Pawilon
W latach 1974–1979 wraz z Marią Anną Potocką prowadził Galerię Sztuki Współczesnej „Pawilon” działającą w ramach krakowskiej DESY. Od 1980 do 1985 roku kontynuował jej działalność samodzielnie przy placu Sikorskiego 10.
Pierwsza Grupa Krakowska (1932–1937)
Wspólnie z Marią Anną Potocką był kuratorem wystawy poświęconej pierwszej Grupie Krakowskiej, prezentowanej w Pałacu Sztuki Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie od 24 maja do 17 czerwca 1979 roku.
Fotografie: Maria Anna Potocka.
Grupa Krakowska
Został członkiem Stowarzyszenia Artystycznego Grupa Krakowska i rozpoczął dla niego pracę. Dokumentowanie historii I i II Grupy Krakowskiej stało się jednym z najważniejszych nurtów jego działalności.
Galeria Uniwersytecka
Pracował jako kurator wystaw w Galerii Uniwersyteckiej w Cieszynie, działającej w ramach BWA w Bielsku-Białej.
Galeria Krzysztofory
Pełnił funkcję dyrektora należącej do Grupy Krakowskiej Galerii Krzysztofory przy Rynku Głównym. Ożywiał ją wystawami, spotkaniami, publikacjami i działaniami otwierającymi miejsce na młodą publiczność.
Grupa Krakowska w Zachęcie
Był kuratorem wystawy Grupa Krakowska 1932–1984 w warszawskiej Galerii Zachęta.
Nagroda im. Stajudy
Dwukrotnie otrzymał Nagrodę Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy.
Nowocześni 1948–1954
Kuratorował w Galerii Zachęta wystawę poświęconą polskiej sztuce nowoczesnej pierwszych lat powojennych.
Kantor / Cricoteka
Jako kierownik programowy, kurator i redaktor Cricoteki realizował wystawy Tadeusza Kantora i artystów Grupy Krakowskiej w Polsce oraz za granicą — m.in. we Florencji, Rzymie, Turynie, Tallinie, Wilnie i Düsseldorfie. Opracował liczne katalogi i problemowe kalendaria życia i twórczości Kantora.
MOCAK
Pracował jako kurator wystaw i redaktor w Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie. Przygotował wystawy i katalogi poświęcone Władysławowi Hasiorowi i Krzysztofowi Niemczykowi, a także dokumentował działania Josepha Beuysa i Tadeusza Kantora w Szkocji.
Krytyk, ekspert, konsultant
Współpracował z licznymi muzeami i galeriami w Polsce, był konsultantem wystaw oraz publikacji dotyczących sztuki powojennej. Należał do Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki AICA.
Pamięć pracuje dalej
Zmarł 2 października w Krakowie. Pozostawił ogromny dorobek wystawienniczy i wydawniczy — oraz sposób pracy, który dla wielu stał się wzorem.
Archiwum prywatne / lata licealne
Zeszyt
prywatny
Józik, już w czasach licealnych, prowadził na swój własny użytek odręczne notatki, przemieszane z wycinkami, rysunkami i schematami.
Ten licealny zeszyt nie jest oficjalnym dokumentem biograficznym. Jest czymś bardziej osobistym — śladem ciekawości i potrzeby porządkowania świata, które pozostały z nim na całe życie.
Przejrzyj cały zeszyt Pełny skan · 23 strony · PDF · 5,2 MB03Miejsca
Miejsce 1 / 1972—1980
Galeria Pi
Galeria zaczęła się w mieszkaniu — blisko sztuki, rozmowy i codziennego życia.
Józef Chrobak i Maria Anna Potocka założyli ją w 1972 roku we własnym, niewielkim mieszkaniu. PI była pionierską, niezależną przestrzenią, uznawaną za pierwszą prywatną instytucję kultury w PRL. Organizowane tam wystawy włączały się bezpośrednio w ówczesne dyskusje artystyczne i przyciągały artystów, krytyków, teoretyków oraz ludzi literatury.
Archiwalny reportaż pokazuje jej domowy rytm: nie pobierano wstępu, a w piątki mieszkanie otwierało się dla widzów, którzy oglądali wystawy, siadali i dyskutowali. Galeria była równocześnie pokojem, pracownią, salonem i miejscem spotkania.
Ta galeria jest dla nas i dla ludzi. Myśmy się bardzo dużo nauczyli, prowadząc ją.
Józef Chrobak w rozmowie z Danutą Bielecką, archiwalny wycinek prasowy
Miejsce 2 / 1974—1985
Galeria
Pawilon
Od instytucjonalnego pawilonu do niezależnej galerii prowadzonej na własną rękę.
Józik i Maria Anna Potocka założyli Galerię Sztuki Współczesnej „Pawilon” w 1974 roku. Do 1979 roku działała ona w ramach krakowskiego oddziału DESY — Dzieła Sztuki i Antyki — tworząc w Nowej Hucie przestrzeń dla sztuki nowoczesnej i wystaw artystów Grupy Krakowskiej.
Wnętrze zaprojektował Andrzej Pawłowski: okna zasłonięto białymi ekranami, ściany i sufit pomalowano na czarno, a podłogę pokryto ciemnoniebieską wykładziną. Dobra akustyka pozwoliła poszerzyć program o muzykę elektroniczną Józefa Patkowskiego, koncerty Bogusława Schaeffera i wydarzenia teatralne.
W latach 1980–1985 Józik kontynuował działalność Galerii Pawilon samodzielnie, już przy placu Sikorskiego 10. Poszukując w całej Polsce dzieł przedwojennej awangardy i pośrednicząc w ich zakupach przez muzea, łączył pracę galerzysty z kwerendą, dokumentacją i badaniem proweniencji.
W pewnym momencie staliśmy się ekspertami od „kto, gdzie i jak”. Józikowi ta przenikliwość została na zawsze.
Maria Anna Potocka, Ja, 2025
Miejsce 3 / od 1989
Galeria
Krzysztofory
Galeria, archiwum i żywe centrum Grupy Krakowskiej.
Od 1989 roku Józik kierował legendarną Galerią Krzysztofory. Związał się tam jeszcze mocniej z Grupą Krakowską i teatrem Cricot 2 Tadeusza Kantora. Organizował wystawy, spotkania i debaty, opracowywał archiwa oraz wydawał katalogi i wielotomowe zbiory dokumentów.
W trudnym finansowo czasie próbował otworzyć galerię na młodą publiczność. Dla niego instytucja nie była wyłącznie salą ekspozycyjną — miała być miejscem pracy, rozmowy i nieustannego ruchu idei.
Miejsce 4 / lata 90. i 2000.
Kawiarnia
Krzysztofory
Nie zaplecze galerii, lecz jej drugi obieg.
Kultowa kawiarnia sąsiadująca z galerią była klubem, salonem i punktem kontaktowym krakowskiego środowiska artystycznego. Spotykali się tu członkowie II Grupy Krakowskiej, artyści kolejnych pokoleń i publiczność.
Rozmowa przy stoliku mogła stać się początkiem wystawy, publikacji albo następnego spotkania. To właśnie ta społeczna energia przygotowała grunt pod najbardziej nieoczywiste wydarzenia organizowane przez Józika.
Krzysztofory / noc
Bale techno
w Krzysztoforach
Od 1992 roku pierwsze imprezy organizował tu DJ Lovervolver (Janusz Zawieja), do którego dołączyli MK Fever (Michał Długosz) i DJ O.P. (Robert Zając). Józik nazywał te wydarzenia „balami” — słowem świadomie przywołującym legendarne bale Grupy Krakowskiej z lat 60.
Jedna z pierwszych nocy przeszła do pamięci jako Bal Suprematyczny: na barze leżały albumy Kazimierza Malewicza, obsługa nosiła suprematyczne stroje, a w sali stanęła konstrukcja przypominająca jego architektony. Stroboskopy, lasery, dym, stare kroniki filmowe i pokazy prac wideo sprawiały, że impreza taneczna stawała się pełnoprawnym wydarzeniem wizualnym.
Chrobak, mimo dość mocnej różnicy pokoleniowej, uważał techno za coś ważnego i wartego wsparcia. W rezultacie Krzysztofory i on sam jako kurator odegrali względem techno podobną rolę do tej, którą na przełomie lat 80. i 90. odegrał Henryk Gajewski w Galerii Remont względem polskiego punka.
Łukasz Ronduda i Zofia Krawiec, „Szum” nr 14, 2016
Gdy się zbliżałeś w nocy do Krzysztoforów, to słychać było narastające, mocne dudnienie spod ziemi i wydobywający się dym z małych okienek.
Miłosz Łuczyński, wspomnienie przytoczone przez Łukasza Rondudę i Zofię Krawiec
Źródło: Łukasz Ronduda, Zofia Krawiec, „Bądź sobą, jestem z tobą. Kultura rave i sztuka w latach 90. w Polsce”, „Szum” nr 14, 2016. W 2023 roku MOCAK przypomniał te wydarzenia podczas „Technocy Muzeów”.
Nie udało się uruchomić filmu tutaj. Otwórz w YouTube ↗
04
Wybrana bibliografia
Książki są
częścią wystawy
Poniższy wybór pokazuje rozpiętość dorobku. Pełna lista opracowań, katalogów i książek redagowanych przez Józika liczy dziesiątki pozycji.
Pełna bibliografia / PDF
121 opisów bibliograficznych
Publikacje Józefa Chrobaka oraz teksty poświęcone jego życiu, działalności i dorobkowi.
05
„Szkoła” Józika
Warsztat
historyka sztuki
Nie zostawił podręcznika metody. Zostawił praktykę, którą można odtworzyć z książek, wystaw, rozmów i wspomnień współpracowników. Jej pięć zasad ilustrują słowa Józika oraz tych, którzy pracowali u jego boku.
01
Źródło nigdy nie jest ostatnie
Badanie zaczyna się od ciekawości i przekonania, że zawsze można odnaleźć jeszcze jeden dokument, ślad albo świadectwo.
„Ja się po prostu przez cały czas bawię w detektywa, poszukiwacza skarbów na strychu i to mi sprawia ogromną przyjemność. Jak mi się uda znaleźć coś super ciekawego, to ogromnie się z tego cieszę”.
Józef Chrobak w rozmowie z Katarzyną Rybą
„Cechował się godną podziwu nieustępliwością w tropieniu nowych źródeł i żywił do nich olbrzymi szacunek. Żadnego tematu nigdy nie uważał za wyczerpany”.
Piotr Słodkowski
02
Sprawdzaj każdą wersję
Dokumenty, relacje świadków i opowieści artystów trzeba konfrontować. Nawet utrwalone ustalenie pozostaje otwarte na korektę.
„Chrobak korygował samego Kantora, a jeszcze bardziej interpretatorów Kantora […]. Pomiędzy powszechnie znane informacje i interpretacje […] wstawiał wybrane, nieoczywiste fragmenty innych opracowań, wypowiedzi, faktów — trochę na zasadzie kolażu. Tym samym to, co «wiadome», podawał w wątpliwość”.
Justyna Michalik, cyt. za Małgorzatą Dziewulską
„Kiedy podzieliłem się z nim tym dokumentem, nie czuł żalu, a wprost przeciwnie: był szczęśliwy, że wiemy coś nowego”.
Piotr Słodkowski
03
Zostaw miejsce na niewiadome
Rzetelność nie polega na udawaniu pewności. Luki, sprzeczności i wątpliwości są częścią uczciwego opisu przeszłości.
„Józef nie traktował źródeł jako okien otwartych na prawdę, nigdy nie rozstrzygał, odsłaniając tylko niewielkie widoki […]. Kiedy kontekst był niepewny […], nie odgrywał roli kogoś, kto «wie»”.
Justyna Michalik, cyt. za Małgorzatą Dziewulską
„Nawet w sprawie Grupy Krakowskiej wypada poczekać na rzetelne oceny kolejne pół wieku”.
Józef Chrobak w rozmowie z Filipem Ratkowskim
04
Odtwarzaj cały świat dzieła
Historia sztuki obejmuje nie tylko obiekt, lecz także ludzi, miejsca, życiorysy oraz kontekst historyczny, społeczny i polityczny.
„Chrobak nie zgłębiał więc dzieł, lecz cały splot historyczny, który rozumiał szerzej niż sam zasób doświadczenia artystycznego”.
Małgorzata Dziewulska
„Chronologie […] precyzyjnie odróżniały zawartość dzieł od wyobrażeń o dziełach […], sięgały głęboko w konteksty historyczne, społeczne i polityczne”.
Małgorzata Dziewulska
05
Bądź z artystami
Zajmowanie się artystami jest osobistym zobowiązaniem: sposobem życia, troską o ludzi i odpowiedzialnością za ich pamięć.
„Traktuję pracę jako przyjemność […]. Może nawet przestałem odróżniać dom od pracy […]. Nie wyobrażam sobie dzielenia życia na to prywatne i to w pracy. […] Poza tym praca cały czas jest zabawą”.
Józef Chrobak w rozmowie z Katarzyną Rybą
„Ponad detalicznymi faktami, dokumentami i dziełami zawsze dostrzegał jednak historie ludzi, a krakowskie artystki i artystów […] regularnie odwiedzał w domach, zapewniając im towarzystwo i otaczając ich dyskretną opieką. Nie rozdzielał pracy i życia, gdyż żywy kontakt z przeszłością miał dlań wymiar egzystencjalny”.
Piotr Słodkowski
Studium działania / Częstochowa 2011
Wystawa zaczyna się na stole
Trzydzieści dziewięć kolejnych ujęć układa się w mały film o pracy: od wyboru kartonu i pierwszych przymiarek po pomiar, cięcie i kontrolę gotowych opraw.
Najedź kursorem lub kliknij przeglądarkę, a potem używaj klawiszy ← →. Przytrzymanie strzałki uruchamia szybki pokaz kolejnych klatek. Kliknięcie dużego kadru otwiera fotografię w pełnym powiększeniu.
06
Linki / materiały dodatkowe
Czytaj.
Oglądaj.
Szukaj dalej.
Biografia Józefa ChrobakaCulture.pl ↗
Hommage à Józef ChrobakGaleria Piekary ↗
Józik po poznańskuDobrosława Nowak · Czas Kultury · 2021 ↗
Artyści z Krakowa. II Grupa KrakowskaMOCAK ↗
Technoc Muzeów — pamięć KrzysztoforówMOCAK ↗
Galeria KrzysztoforyCulture.pl ↗
Galeria PI i galerie niezależneGaleria Miejska Arsenał ↗